Oksijeni bol havası, kumsalları, adaları, taş evleri, zeytini, mutfağı, tarihi ve kültürüyle Ayvalık…

Tarihte Taliani ve Kydonia adlarıyla bilinen ve uzun bir serüveni bulunan Ayvalık, M.Ö. 330’lara kadar inen tarihi ile Roma ve Bizans uygarlıklarının ardından 15. yüzyıl ortalarında Osmanlı egemenliğini yaşamış. İlçe I. Dünya Savaşı sonrası İzmir'in İşgali ile birlikte 29 Mayıs 1919'da Yunan egemenliğine girmiş. İşgal sonrası Anadolu'da ilk kurşun 172. Alay Komutanı Yarbay Ali Çetinkaya tarafından atılmış. Bu işgal 15 Eylül 1922'ye kadar sürmüş ve 24 Temmuz 1923'de imzalanan Lozan Antlaşması'nda belirtilen Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi gereğince, Girit, Makedonya ve Midilli Türkleri ilçeye yerleştirilmiş.

Varmısınız Ayvalık’ta oksijene doymaya, tarih kokan sokaklarında dolaşmaya, tertemiz koylarında yüzmeye, Ayvalık Tostu yemeye, tekne turuna, günbatımında Şeytan Sofrası’nda güneşin batışını seyre dalmaya?

Evet, varım diyorsanız, Ayvalık otel rezervasyonunuzu yapın, size hangisi hitap ediyorsa: Ayvalık Butik otellerinden, Ayvalık pansiyonlarından, Ayvalık apart otellerinden, Ayvalık otellerinden birini seçin, bavulunuzu hazırlayın, alın sevdiklerinizi yanınıza, siz de Ayvalık’ta olmanın farkını yaşayın.

Ayvalık Konumu: Adalardan bir yar gelir bizlere… Bol adalı Ayvalık, Balıkesir iline bağlı bir ilçe. Midilli Adası'nın tam karşısında kurulmuş, çam ormanları ve zeytin bakımından zengin, Ege Denizi kıyısında ve Ayvalık Adaları adı verilen takımadalara sahiptir. Kuzeydoğusunda Gömeç, güneyinde İzmir’e bağlı Dikili ve Bergama, batısında ise Ege Denizi vardır. Ayvalık'ın karşısında ise Yunanistan’ın Kuzey Ege Adaları coğrafi bölgesinin yönetim merkezi olan Midilli şehri çıplak gözle görülebilecek yakınlıkta. Ayvalık’ta dağlar denize dik uzandığından kıyılar girintili çıkıntılı. Bu kıyılar boyunca burunlar ve koylar meydana gelmiş.

Ayvalık Genel Nüfusu: 1891’den beri sayılıyor Ayvalıklılar… İlçe nüfusu 2000 sayımlarına göre 58 bin 738 kişi. Bu nüfusun yaklaşık olarak 31 bin 986'sı ilçe merkezinde, 26 bin 752'i ise kasaba ve köylerde yaşamakta. Yazları gelen turistlerle nüfus oldukça artıyor.

Bölgede ilk nüfus sayımı 1891'de Vital Guinet yönetiminde yapılmış, 21 bin 666 olan kent nüfusunun 21 bin 486'sının Rum, 180'inin Türk olduğu belirtilmiş.

Ayvalık İklimi: Seri serin eser Ayvalık’ın imbatı, meltemi… Ayvalık, Ege Bölgesi'nde yer alması nedeniyle Akdeniz iklimini yaşıyor. Kışları ılık ve yağışlı, yazları sıcak ve kurak. Devamlı hafif rüzgarlı günler mevcut. Yaz sıcaklığı ortalama 24-34°C. Kışlar ise oldukça ılık. Ayvalık'ta özellikle yazları tüm çevre kavurucu sıcaklıkta iken, batıdan esen ve genellikle öğleleri başlayan imbat, bazen de meltem ilçeyi serinletiyor.

Ayvalık Geçim Kaynakları: Dünyanın en güzel zeytinyağını denemek ister misiniz? İlçe ekonomisi büyük ölçüde zeytin ve turizme bağlı. Ayvalık'ta zeytinden başka pamuk, çam fıstığı ve mandalina gibi tarım ürünleri de yetiştiriliyor. Ayrıca bölgede, Bağyüzü Köyü'nde yetiştirilen Kozak üzümü tanınmış bir ürün. Son yıllarda turfanda sebzecilik ve Kozak çam balı üretimi de yapılmakta. Arazinin %70'i zeytinlik olan Ayvalık'ta zeytinden sabun ve zeytinyağı üreten sanayi kuruluşları oldukça fazla. Bunların yanında balıkçılık ve balık restoranları da önemli bir gelir kaynağı.

Ayvalık Görülmesi Gereken Yerler: Upuzun bir liste bekliyor sizi aşağıda…Bol bol gezin diye…

• Cunda Adası: Ayvalık koyundaki 23 adanın içerisinde yerleşime açık tek ada. Adı defalarca değişen, Ayvalık’a bağlı, ada ama ada olmayan, Ege mutfağından tatlar bulabileceğiniz, mis gibi kır bitkileri kokan, oksijeni bol, balığı bol, tarihi çook eskilere dayanan şirin bir tatil yöresi.
• Şeytan Sofrası: Çamlık Orman Kampı’nın yukarısında eski bir lav birikintisi olan tepe yuvarlak bir sofraya benziyor. Demir kafes içinde şeytana ait olduğu söylenen kocaman bir ayak izi bulunmakta. Ayvalık adalarına hakim yüksek bir tepe olan Şeytan Sofrası’ndan özellikle güneşin batışı izlenmeye değer.
• Kozak Yaylası: Kozak Yaylası Bergama ile Ayvalık'ın arasında binlerce hektar üzerine yayılmış bir yayla. Yaylanın Balıkesir ve İzmir illerinde toprakları var. Bergama'dan da Ayvalık'tan da gidebilirsiniz. 5 milyona yakın fıstık çamı ile kaplı bulunan yayla Ege’nin en güzel piknik, kamp ve gezi yerlerinden biri. 500 ile 1000 m arasında değişen bölgede buz gibi yayla sularına ve güzel çam havasına doyamazsınız. Bergama Krallığı'ndan beri fıstık çamına sahip bir bölge. Köylüler 5 milyon civarında ağaç olduğunu söylüyor. Şu anda yılda 800 tondan fazla fıstık elde ediliyor. Bergama’dan Kozak Yaylası’na çıkarken birçok yerde yol kenarı pınarlarına rastlayacak ve durmadan geçemeyeceksiniz.
• Nebiler Köyü’ndeki şelale, kaplıca ve mağara görülmeye değer.
• Ayvatlar'da henüz kazı çalışmaları başlamamış bir antik kent var.
• Bölgede ilk yerleşim Atçılar'da başlamış. Gezerken aklınızda bulunsun.
• Göbeller'de kamp alanları ve yürüyüş parkurları var. Kuş gözlemciliği yapmaya da elverişli.
• Demircidere'de Türkmen geleneklerini gözlemlemek için biraz vakit ayırın.
• Aşağıbey'deki tarihi Roma hamamını mutlaka görün.
• Delikli Taş ve Kartal Yuvası: Çamlık Koyu’nda iskeleye gelindiğinde uç kısma kadar yürüyüp, Tımarhane Adası’yla bulunduğumuz yer arasındaki boğaza baktığınızda, ayağınızın altından başlayan, denizin içine ilerleyen kayalıklara ‘’Kartal Yuvası’’, az ötesinde ve denizden fışkırmış gibi duran delikli, katran rengi kayaya ‘’Delikli Taş’’ deniyor. Bu kayalar gerek profesyonel, gerekse amatör fotoğrafçıların büyük ilgisini çekiyor.
• Çamlık: Şehrin hemen kenarında şehre hakim bir tepe. Çamlarla kaplı tepede kır gazinoları bulunuyor.
• İlk Kurşun Tepesi: Önceki kuşağın “İlyas Peygamber” dediği tepe. Kentin hakim noktası. Cumhuriyet Dönemi’nde, düşmana atılan “İlk Asker Kurşunu Anısına” “İlk Kurşun Tepesi” adı verilmiş.
• Çıplak Tepe: Eskilerin Kalın Dağ dedikleri kraterin tepesi. Çamlık’taki Tenis Kulübü’nün arkasında. Zirvesinden koyları ve adaları değişik bir açıdan görebilirsiniz.
• Pordoselene Kulesi: Pordoselene Uygarlığı’nın yeri olarak gösterilen Maden Adası’nın tepesindeki kule.

Ayvalık 'da Muhakkak Yapılması Gerekenler: Listedekilerden herhangi birini yapmadan dönerseniz pişman olursunuz…

• Ayvalık'tan tatil dönüşünde yakınlarınız için Ayvalık merkezde yer alan zeytin marketlerinden çeşit çeşit zeytin ve zeytin ürünlerinden almayı unutmayın.
• Ayvalık'a has nohut mayalı ekmeğinden yapılan bol malzemeli Ayvalık Tostunu kesinlikle tadın.
• Ayvalık merkezden her gün kalkan tekne turuna katılın, aman fotoğraf makinenizi unutmayın, çünkü o eşsiz güzellikleri yakınlarınıza tarif edebilmeniz mümkün değil.
• Günbatımında Şeytan Sofrası’nda güneşin batışını hayranlıkla izleyin.
• Sarımsaklı plajında upuzun kumsalda güneşlenip, pırıl pırıl denizde serinleyin.
• Ayvalık Cunda Adasında sahil boyunca sıralanmış balık lokantalarında daha önce adını dahi duymadığınız lezzetleri tadın.
• Ayvalık'ın çevresindeki irili ufaklı adalar ve bu adaların ne amaçla kullanıldıkları oldukça ilginç, Ayvalık'taki bu adaların hikayelerini Ayvalıklılardan dinleyin.
• Ayvalık sualtı zenginliği ile de ün kazanmıştır. Ayvalık ve etrafındaki adacıklarda su dalışı yapmadan dönmeyin.

Ayvalık Tarihi Yerler:

• Saatli Camii: İlçe merkezindedir. Yerli Rumlar tarafından kilise olarak yapılmış, 1928’den sonra camiye dönüştürülmüştür.
• Hayrettin Paşa Camii: Hayrettin Paşa Mahallesinde yer alır ve 1850 yılında yapılmıştır. Bu yapı Ayvalıktaki ilk kiliselerden birisidir. Cumhuriyet zamanında camiye çevrilmiş, Hayrettin Paşa Cami adını almıştır.
• Çınarlı Camii: İlçe merkezinde Hamdibey Mahallesi’nde bulunan cami 19. yüzyılın ikinci yarısında Ayvalık’ta oturan Rumlar tarafından yapılmış. Kilise, Cumhuriyet döneminde camiye dönüştürülmüş
• Hamidiye Camii: Sakarya mahallesindeki camii, Sultan 2. Abdülhamid tarafından Ayvalıkta yaşayan Müslümanlar için yaptırılmıştır.
• Armutçuk Camii: Kendi adıyla anılan mahallededir. 1990 yıllarında hizmete girmiştir.
• Şehitler Camii: Körfez bölgesinin en büyük camiidir. Ali Çetinkaya mahallesindedir. 2001 yılında ibadete açılmıştır.
• Faneromeni (Ayazma) Kilisesi: Kemal Paşa Mahallesi’nde binalar arasında kaybolmuş, içinde kutsal su bulunduğu kabul edilen kilise.
• Çamlı Manastır/Taksiyarhis Manastırı: Cunda merkezinden yaya olarak ve Patriça yolundaki Ekşi Çeşme'nin solundaki yol izlenerek yarım saatte varılabilir. Burası eski yıllarda Cundalıların baharın gelişini kutladıkları yer olarak biliniyor.
• Ayışığı Manastırı: Patriça’daki (Cunda’nın kuzeye doğru uzantısı) Manastıra Birinci ve İkinci Köyü geçtikten sonra ulaşılır. Büyük ölçüde kendine özgü yapısı ve özelliklerini koruyabilmiştir.
• Leka Manastırı: Dalyan Boğazının körfeze girerken sol yakadaki zeytin ağaçlarının arasından görünen boğaza hakim manastır. Geleneksel manastır yapısının korunmuş olması, yapımında keşişlerin çalışmış olmasındandır.

Ayvalık Ulaşım: Karayoluyla, havayoluyla, demiryoluyla, tabi tabi bir de deniz yoluyla ulaşabilirsiniz Ayvalık’a… Balıkesir’e yaklaşık 2 saatlik uzaklıktaki Ayvalık'a ulaşım genellikle karayolu ile sağlanıyor. Hemen hemen tüm büyük şehirlerden direkt seferler mevcut. Havayolunu tercih edenler uçakla Balıkesir ya da İzmir'e gelip ilçeye karayolu ile ulaşabilirler. Ayvalık'a ayrıca Devlet Demiryolları İzmir Mavi Treni ile Balıkesir'e kadar gelip daha sonra TCDD'nin ayarladığı aktarma otobüsleri ile ulaşılabilir. İzmir’den Aliağa- Dikili- Ayvalık; Ankara’dan Eskişehir-Bursa-Balıkesir-Ayvalık güzergahını izleyerek Ayvalık’a ulaşabilirsiniz. İstanbul’dan geliyorsanız Tekirdağ ve Çanakkale yolunu kullanabilir veya İDO’ya ait feribotlarla Yenikapı’dan Bandırma’ya geçerek karayolu üzerinden ilerleyebilirsiniz.

Ayvalık Yemek Kültürü: Rejime, haftaya pazartesiye başlayın bence… Adı artık marka olmuş, ilçeye özgü en önemli yiyecek ilçedeki fırınlarda nohut mayasıyla yapılan kocaman ekmeğin içine sosis, sucuk, kaşar, turşu, mayonez, ketçap gibi malzemelerle hazırlanan Ayvalık tostu.

Balıkesir’e özgü taaa Osmanlının ilk yıllarında yapılmaya başlanan peynir, şeker, irmik üçlüsüyle Höşmerim Tatlısı.

, Kozak’taki yöresel peynirlerin, çamfıstığının ve üzümün tadına doyum olmaz. Demircidere'de keşkek ve sura (kemiksiz kuzu kaburga, Kozak fıstığı, kuşüzümü ve dağlardan toplanan otlar hep birlikte fırınlanır) yaparlar. Ayvalığa özgü papalina balığının ızgarası, zeytinyağında unla yapılan kızartması. Radika, hindiba, turp otu, arapsaçı ve istifno gibi Ege otlarından yapılan yemekler ve mezeler. Deniz ürünlerinden yapılan mezeleri.

Mis gibi zeytinyağlıları. İşte size adları bile ağzınızı sulandırmaya yetecek birkaç meşhur Ayvalık yemeği: ada köftesi, nohutlu mezgit, kuzu etli arapsaçı, mühliye, sarmaşık ve kuşkonmaz, balıklı bamya, kabak böreği, turp haşlaması, kabak çiçeği dolması, peynirli kabak… Daha ne olsun… Tabiî ki afiyet olsun.